Sponslandschap in de Damse Polders

Het LEADER-project beoogt het uittesten van een plasdraspomp voor bevloeiing van een 8 hectare groot weidevogelgebied. Door ook het historisch microreliëf te accentueren, wordt de waterinfiltratie in dit gebied bevorderd. Goed voor verschillende diersoorten en met een landschapseducatieve meerwaarde: het versterken van landschappelijke structuren in een landschap maakt een landschap ook meer 'leesbaar' voor bezoekers.



Delen

Situering en doelstellingen

'Sponslandschap in de Damse Polders' is een LEADER-project in samenwerking met Natuurpunt Knokke-Heist. Het acht hectare grote weidevogelgebied maakt deel uit van het Landschapspark Zwinstreek en ligt in de Sint-Donaaspolder, tussen de Hoekevaart (noorden) en de Damse Vaart (zuiden). Bedoeling is om inrichtingen uit het verleden opnieuw te accentueren. Het microreliëf dat hierdoor ontstaat, buffert het omliggende gebied tegen droogte en wateroverlast waardoor een sponslandschap ontstaat. Bovendien zal het ook de biodiversiteit stimuleren.

Herstel sponslandschap

Om dit sponslandschap te herstellen, voerden we concrete ingrepen uit: 

  • herstellen van historische graslanden in de Damse polders om de waterhuishouding te optimaliseren en druk uit te voeren op de bodemverzilting in de regio
  • de grens tussen zoet en zout wordt met behulp van een zeer krachtige plasdraspomp, die het grote weidevogelgebied zal bevloeien, versterkt
  • accentueren van 2,7 km historische laantjes en grachten
  • afkoppellen van de laantjes en grachten van de Hoekevaart

Deze ingrepen ten voordele van lokale waterretentie: 

  • ondersteunen en bevorderen op hun beurt ook de biodiversiteit, met een focus op 4 doelsoorten (de boomkikker, kamsalamander, grutto en slobeend)
  • fungeren als koolstofopslag
  • en dragen bij aan klimaatbestendigheid van de omgeving door zoet water de tijd en ruimte te geven

Zichtbaarheid in het landschap

Vanaf de Damse Vaart-Noord kunnen voorbijgangers de inrichtingen zien en genieten van de natuur. De combinatie van water en weiland heeft een grote aantrekkingskracht voor watervogels. Veel zeldzame soorten eenden zoals slobeend, smient en wintertaling komen er ‘s winters pleisteren en in het voorjaar tot broeden. Nog belangrijker is het recent voorkomen van de boomkikker in het gebied. Ook de zeldzame kamsalamander blijkt zich in de streek nog goed te handhaven.

Uitvoering

Dit is een project van het Regionaal Landschap Houtland & Polders samen met Natuurpunt Knokke-Heist en Landschapspark Zwinstreek (in oprichting), gerealiseerd binnen LEADER Noord-West-Vlaanderen en met de steun van de Europese Unie t.w.v. €16.692. De werken zijn in de zomer van 2024 uitgevoerd en het landschap krijgt nu de tijd om te herstellen.

De plasdraspomp zal in werking treden tijdens het broedseizoen (telkens in het voorjaar) op momenten dat er nood is aan water op de vlaktes.

Eerste resultaten

  • Het nieuw ingerichte gebied is al gekoloniseerd door boomkikkers
  • De populatie boomkikker is toegenomen tot 500 roepende mannetjes (t.o.v. 150 exemplaren vier jaar geleden) 
  • Er werden veel voorjaarstrekkers gespot (groenpootruiter, bosruiter, witgat, oeverloper, steltkluut...) wat doet vermoeden dat het perceel in de nabije toekomst als broedperceel gebruikt zal worden

In vogelvlucht rond het weidvogelgebied

© RLHP

Juni 2024

Goedkeuring LEADERproject 'Sponslandschap in de Damse Polders'

© RLHP

Juli 2024

Herstel historische graslanden

© RLHP

Najaar 2024

Najaar 2024

Herstel sponslandschap

© RLHP

Winter 2024 - 2025

Plaatsing plasdraspomp

© Peter Watthy

Winter 2024 - 2025

Overwinterende vogels bezoeken de percelen

© RLHP

Mei 2025

Eerste resultaten 

Geschiedenis

Het landschap vindt haar oorsprong bij het ontstaan en ontginnen van het Zwin. In de vroege middeleeuwen bestond het landschap uit schorren met zelden overstroomde getijdengeulen. In de 11de en 12de eeuw groeide de vraag naar landbouwgrond in de kustvlakte, wat leidde tot grootschalige inpoldering. Dijken werden aangelegd om stukken schor te beschermen tegen mariene overstromingen, in verschillende fases en met diverse kenmerken in de Zwinstreek. Dit proces omvatte ook de constructie van waterwerken zoals dammen en sluizen en de opkomst van waterstaatkundige organisaties: de polderbesturen.

Niet alle dijken in de omgeving werden aangelegd in functie van landwinning. Zo zijn twee historische dijken, waaronder de Dijk van de Sweertspolder (die van oost naar west door het gebied loopt) defensieve dijken. Dergelijke oude dijken werden gebouwd met lokale materialen zoals klei, veen en graszoden.

Door de geschiedenis en de natuur te integreren, wordt de identiteit van het gebied versterkt en opnieuw zichtbaar gemaakt voor de passant. Het weidecomplex is ook bereikbaar via een veerpont 'De Kobus', die fietsers gebruiken om de Damse Vaart over te steken. Ook de schoolgaande jeugd zal worden getriggerd om terug kennis te maken met het platteland waar nog kikkers, salamanders en andere waterbeestjes leven in de talrijke poelen en waterpartijen.

© RLHP
© RLHP